فلك دوم اما فلك در كتب هيأت و نجوم ، مدارات و دوائر است . و عالم رياضى به غير آن نظر ندارد ، لذا در كتب اساطين فن ، كلمه فلك اطلاق بر دوائر عظام و اضافه بدانها شده است . مثلا به جاى اينكه بگويند دائرهء نصف النهار ، مىگويند فلك نصف النهار . ابوريحان بيرونى كه استاد مختص در فن است در اول باب سوم مقالهء نخستين قانون مسعودى - كه مجسطى اسلامى است - گويد : الدائرة و الفلك اسمان يتعاقبان على موضع واحد فيتبادلان . . . . « 1 » بلكه اطلاق فلك در روايت بر دائره نصف النهار شده است كه نقل آن در پيش است . و نيز بيرونى در همان قانون در خواص عروض آفاقى كه از تمام ميل اعظم بيشترند و لكن هنوز به ربع دور نرسيده‌اند ، فرمايد : و يحصل للشمس فى كل دور ارتفاعان فى فلك نصف النهار اصغر و اعظم . . . . كه به نص صريح فلك را بر دائرهء نصف النهار اطلاق كرده است « 2 » . و همچنين در باب هفتم مقاله دهم آن گويد : إن صاحب العلم الرياضى يبيّن عن مواجب الدوائر و الحركات الموجودة فيها ، و هى خطوط مجرّدة ، و لذلك لا نتحرز

--> ( 1 ) . ج 1 ، حيدر آباد دكن ، ص 54 ، س 18 . ( 2 ) . قانون مسعودى ، ج 2 ، ص 535 ، س 6 .